Vasilij Bljuher, Maršal Sovjetskog Saveza
Vasilij Bljuher, sovjetski vojni i partijski rukovodilac. Maršal Sovjetskog Saveza, prvi nosilac Ordena Crvene zastave i Ordena Crvene zvezde.
Bljuher je rođen 19. novembra (1. decembra) 1890. godine u selu Baršinka, u Jaroslavskoj guberniji tadašnje Ruske carevine, u seljačkoj porodici Gurov. Prema porodičnoj legendi, prezime Bljuher potiče od nadimka koji je njegovom pretku, učesniku rata iz 1812, nadenuo seoski zemljoposednik, a bivši oficir carske ruske vojske, prema pruskom maršalu Fon Bliheru.
Kao mladić, uhapšen je 1910. zbog organizovanja štrajka radnika, nakon čega je osuđen na zatvorsku kaznu u trajanju od dve godine i osam meseci. Vasilij Gurov, koji je kasnije i formalno usvojio Bljuher kao svoje prezime, 1914. stupa u redove ruske carske vojske. Teško je ranjen tokom Velikog povlačenja 1915. godine. Nakon izlaska iz rata, odlazi na rad u fabriku u Kazanju, gde se priključuje boljševičkoj frakciji Ruske socijaldemokratske radničke partije. Kao Boljševik, učestvuje u Ruskoj revoluciji 1917, raspoređen u rejonu Samare.
Iz Samare krajem novembra 1917. odlazi u Čeljabinsk, kao komesar Crvene garde, sa ciljem gušenja pobune Dutova. Kako bi porazio snage Dutova udarom iz pozadine, Bljuher je sa prešao 1500 km za 40 dana; nakon što je ugušio pobunu, vratio se u sastav Crvene armije. Za ovaj poduhvat odlikovan je 1918. Ordenom Crvene zastave, kojim će biti odlikovan još četiri puta (dva puta 1921. i dva puta 1928). Po povratku u sastav Crvene armije, u rejonu 3. armije, Bljuherove snage su reorganizovane u 51. streljačku diviziju, koja će kasnije biti uspešno upotrebljena i protiv snaga grofa Vrangela.
Nakon završetka građanskog rata, Bljuher u periodu 1921-22. služi u Dalekoistočnoj republici, nakon čega postaje komandant Petrogradskog vojnog okruga.
Period od 1924. do 1927. Bljuher provodi na dužnosti sovjetskog vojnog savetnika u Kini, u štabu Čang Kaj Šeka, pod tajnim imenom Galen (po supruzi Galini). Smatra se da je Bljuher učestvovao u planiranju Severne ekspedicije. Među onima koje je učio, nalazio se i Lin Biao, koji će kasnije postati vodeća figura kineske Narodnooslobodilačke armije. Čang Kaj Šek će poštedeti Bljuhera tokom njegovih sukoba sa kineskim komunistima.
Po povratku u zemlju, Bljuheru je poverena komanda nad Ukrajinskim vojnim okrugom, da bi 1929. bio premešten u Dalekoistočni vojni okrug.
Sa sedištem u Habarovsku, Bljuher je imao određeni nivo autonomije na Dalekom Istoku, što je bilo vrlo čudno za sovjetske komandante. Nakon što je jednom kratkom operacijom u Kinesko-sovjetskom ratu 1929, vođenom oko Transsibirske železnice, porazio kineske snage, Bljuher postaje i prvi sovjetski oficir odlikovan Ordenom Crvene zvezde; u čin Maršala unapređen je 1935. U periodu od jula do avgusta 1938, komandujući Sovjetskim Dalekoistočnim frontom, učestvuje u bici na jezeru Hasan, boreći se protiv japanskih snaga. Njegovo učešće u ovoj bici oceniće se kao „neadekvatno“, što će doprineti njegovom kasnijem stradanju.
Važnost Dalekoistočnog fronta obezbedila je Bljuheru određeni nivo imuniteta od Staljinovih čistki u redovima Crvene armije, koja je započela 1937. streljanjem maršala Tuhačevskog. U stvari, sam Bljuher je bio i jedan od članova veća koje je osudilo Tuhačevskog na smrt.
Bljuher će se 15. juna 1938, tri dana nakon što je Henrik Ljuškov (načelnik NKVD za Daleki Istok) prebegao u Japan, naći u komandi NKVD u Moskvi, tražeći informacije o prebegu i o potencijalnim konsekvencama usled bekstva. U Moskvi je naišao na Mihaila Frinovskog, zamenika načelnika NKVD, koji ga je uverio da on neće biti odgovoran za dezertiranje Ljuškova. Dva dana kasnije, Frinovski i načelnik političkog odeljenja Crvene armije, Lev Mehlis, upućuju se na Daleki Istok kako bi izveli masovna hapšenja i usput nadzirali Bljuhera. Uhapšeni su gotovo svi visoki oficiri iz Bljuherovog okruženja. Sam Bljuher je tražio od Staljina da mu kaže da li mu veruje ili ne, na šta ga je ovaj uveravao da mu u potpunosti veruje.
Bljuher je uhapšen u jutarnjim časovima 22. oktobra, u Dači Vorošilova, gde se odmarao sa suprugom i bratom. U to vreme, Frinovski je već bio smenjen, a NKVD je preuzeo Lavrentij Berija. Dva dana kasnije, smešten je u zloglasnu Lubjanku, u ćeliju broj 93, a on je dobio zvaničnu oznaku „zatvorenik broj 11“, čime prestaje da bude maršal Sovjetskog Saveza Bljuher.
Tokom osamnaest dana zatočeništva u unutrašnjem zatvoru NKVD, Bljuher je ispitivan 21 put, od čega je sedam ispitivanja vršio lično Berija. Svedočenjima koja je Bljuher potpisao u periodu od 6. do 9. novembra 1938, priznao je učešće u „antisovjetskoj organizaciji desnice“ i „vojnoj zaveri“, kao i sabotažama u vojsci, pijanstvu na radnom mestu i moralnom propadanju.
Bljuher umire u lekarskoj ordinaciji unutrašnjeg zatvora 9. novembra 1938. u 22,50 časova. Dva sata kasnije naređena je obdukcija, kojom je utvrđeno da je do smrti došlo usled začepljenja plućne arterije krvnim ugruškom formiranim u venama karlice. Rano izjutra, 10. novembra, telo Bljuhera je prevezeno u krematorijum, gde je kremirano.
Postupak protiv Bljuhera obustavljen je 11. novembra 1938, usled smrti optuženog. Marta naredne godine Bljuheru je oduzet čin maršala i ipak osuđen na smrt po optužbi „špijuniranja u korist Japana“.
Dugo se verovalo da je Bljuheru suđeno u tajnosti, po optužbi špijunaže u korist Japana, i da je nakon toga pogubljen. Čang Kaj Šek je 1939, tokom razgovora sa Staljinom zatražio da se Bljuher pošalje radi pružanja pomoći nacionalističkim snagama, na šta je dobio odgovor da je Bljuher streljan zbog pružanja pomoći japanskom špijunu. Međutim, Izvestija je 1989. prenela informaciju da je Bljuher u zatvoru odbio da prizna bilo šta, te da je tokom ispitivanja pretučen do smrti.
Rehabilitovan je 1956. godine.